فيه الحركة مختلف باشد ، حركت نوعا مختلف است . مثل اينكه غوره حركت در كيف كند ( از ترشى به شيرينى ) و همّ حركت در كمّ ( از كوچكى به بزرگى و اين نوعا دو حركت است ) . اما حركت جنسى آن است كه دو حركت در جنس يكى باشند ، هرچند در نوع مختلف باشند . مثلا مقدار غوره زياد باشد ، حركت كمّى كرده و اينكه از ترشى به شيرينى رفته ، حركت كيفى و اين دو حركت يكى نيست . اما اينكه غوره كه از ترشى به شيرينى و از سبزى به زردى و سرخى رفته ، حركت هر دو كيفى است و هر دو حركت از يك جنس‌ند ، چه ، در جنس كيف شريكند ؛ اما حركت كمى غوره در جنس با آنها يكى نيست . تقسيم حركت از جهت محرك حركت از جهت محرك هم تقسيم مىشود و آن يا حركت بالعرض است يا بالذات . حركت بالعرض آن است كه مبدأ حركت در خود متحرك نباشد ، مثلا قوهء بخار كه كشتى را حركت مىدهد . اما مسافرى كه در آن است حركت مىكند مبدأ حركت در خود مسافر نيست ، پس حركت كشتى بالذات و حركت مسافر بالعرض است . حركت بالذات آن است كه مبدأ حركت در خود متحرك باشد . حركت بالذات سه قسم است : 1 . طبيعى 2 . قسرى 3 . ارادى . در حركت بالذات يا مبدأ حركت شعور دارد و يا ندارد . اگر مبدأ حركت شعور ندارد ، باز دو قسم است : يا اين مبدأ از خارج استفاده شده يا نشده است . يعنى يا قوهء محرك مستفاد از خارج است يا نيست . اگر از خارج استفاده نشده ، حركت طبيعى است . مثل اينكه سنگ به واسطهء طبيعت خود از بالا به پايين بيايد و اين طبيعت شعور ندارد و از خارج هم استفاده نشده است و اگر مبدأ از خارج استفاده شده و در خود متحرك باشد ، حركت قسرى است ؛ مثل اينكه سنگ را به بالا يا تير را از كمان پرتاب كنيم كه در سنگ و تير قوه ايجاد مىشود كه به آن قوه حركت